گروه فلسفه ومنطق شهرستان البرز-قزوین

جایگاه قضیه در استدلال

قسمت اول: کلیات

الف( هدف ها

شناخت قضیه و انواع آن

تبیین معیار های قضیه در تمییز از انواع جملات

توانایی تفکیک قضایای حملی از قضایای شرطی

شناخت اجزای قضیه حملی و شرطی

آشنایی با ساختار قضایای شرطی و حملی که ترتیب اولیه آن ها تغییر کرده

تبیین قضایای حملی و شرطی بر اساس محتوا

ب( پیش دانسته ها

پیش دانست ههای این درس بحث تصور و تصدیق را در برمی گیرد.

ج( ارتباط با درس قبل

این درس با توجه به مبحث تصدیق در درس دوم به بحث در خصوص احکام قضایا می پردازد

تا یکی دیگر از موضوعات منطق یعنی حجت یا استدلال را تبیین نماید. در درس قبل مبحث تعریف در

منطق ارایه گردید. در این جا نقش قضایا نیز در تعریف هم مورد لحاظ قرار می گیرد؛ زیرا بسیاری از

تعاریف می توانند به عنوان مقدم ههای قیاس به كار برده شوند.

122

د( اصطلاحات علمی

1 قضیه ؛گفتاری است که می توان آن را به صدق یا کذب متصف ساخت.

2 استدلال؛ الف( مجموعه ای از قضایا که توسط آ نها بتوان به قضیه ای جدید دست یافت و

از آن جا که تألیف کردن و فراهم کردن آن برای دلالت بر مطلوب است استدلال نامیده می شود.

ب( استدلال به تصدیقات معلومی گفته می شود که به تصدیقی جدید منتهی می شود.

3 ماده و صورت؛ ماده هر قضیه محتوای آن را تشكیل می دهد و صورت به ترتیب مفاهیم و

نسبت آن ها می پردازد.

4 قضیه حملی؛ قضیه ای که در آن به ثبوت چیزی برای چیزی یا نفی چیزی از چیزی حکم

شده است )قضیه ای كه درآن چیزی را بدون هیچ شرطی ،به چیز دیگر اسناد داده باشند(.

5 قضیه شرطی؛ الف( قضیه ای که در آن حکم به وجود یا عدم وجود نسبتی میان یک قضیه

و قضیهٔ دیگر شده است.

ب( قضیه ای كه در آن حکم به ثبوت یا سلب نسبتی کرده باشیم به شرط تحقق نسبتی دیگر.

ج( قضیه ای که در آن به اتصال میان دو نسبت یا به انفصال میان آن ها یا سلب این اتصال یا

انفصال حکم شود.

ه( محور های اصلی درس

1 تصدیق از آن جهت در منطق اهمیت دارد که بتواند استدلال تشکیل دهد و تصدیقات

مجهول را برای ما معلوم نماید.

2 انسان برای رسیدن به نتایج جدید وپیشرفت فکر خود نیازمند به استدلال است.

3 ظهور تصدیقات ذهنی انسان، به صورت قضیه بر دیگران نمودار می گردد.

4 قضایا دارای احکامی است که شناختن این احکام انسان را از لغزش ها و مغالطه ها مصون

می دارد.

5 قضایا دارای اقسام حملی و شرطی است.

6 قضایای حملی و شرطی می توانند صورت حملی یا شرطی نداشته ولی به لحاظ محتوا

شرطی و حملی باشند.

123

قسمت دوم : سازماندهی فعالیت یاددهی یادگیری

الف( آماده سازی و ایجاد انگیزه

از آن جا که در علم منطق هر گونه استنتاج مبتنی است بر صورت منطقی قضیه یا قضایایی که در

استنتاج به عنوان مقدمه به کار می روند، و قضایا بر اساس نسبتی كه بینشان برقرار است نشان می دهند

چگونه باعث نتیجه گیری در خصوص قضیه دیگر می شوند می توان سؤالاتی را طرح نمود كه نشان

دهد صورت منطقی قضایا چگونه می تواند باعث لغزش در فکر گردد:

هر انسانی ناطق است هر ناطقی عاقل است بنابراین …

هر یخی از آب است هرآبی مایع است بنابراین …

بعضی انسان ها كافرند بعضی انسان ها مسلمانند بنابراین بعضی مسلمانان كافرند

از دانش آموزان سؤال می کنیم چرا نتیجهٔ این استدلال ها غلط است، آیا محتوایی که در هر یک

از مقدمه ها به کار رفته است درست نیست؟ اگر درست است پس چرا نتایج غلطی را به بار آورده اند؟

با این پرسش ها دانش آموزان متوجه می گردند که بسیاری از نتایج غلطی که افراد می گیرند به

دلیل نداشتن شرایط صحیح استدلال و احکام و قواعد قضایا است. به همین دلیل این درس به اضافه

دروس بعدی به دنبال آن است که قواعد و احکام قضایا و شرایط صحیح برای استدلال را شرح دهد و

نشان دهد که ما با انواع استدلال در زندگی خود با مردم ارتباط برقرار می کنیم و مواقعی که بعضی از

این قواعد را مورد غفلت قرار می دهیم موجب سوء تفاهمات بسیار می گردد.

می توان از دانش آموزان سؤال کرد چرا بعضی انسان ها در آخرت سعادتمند نیستند؟ )در پاسخ

دانش آموزان از استدلال هایی استفاده می کنند که بعضاً برخی از مقدمات آن را حذف می کنند( چون

اعمال خوب در دنیا انجام نداده اند پس به عبارتی: هرکس در دنیا اعمال خوب انجام ندهد سعادتمند

نمی شود، علی اعمال خوب در دنیا انجام نداده است؛ پس علی سعادتمند نمی شود. علی دارای عمل

نیک نیست، هر کس دارای عمل نیک نیست سعادتمند نیست؛ پس علی سعادتمند نیست.

پس از طرح این سؤالات معلم می تواند بحث خود را در خصوص قضیه و استدلال آغاز

نماید.

ب( مراحل تدریس

1 تبیین رابطهٔ قضیه با استدلال

124

2 شناخت اهمیت استدلال در زندگی

3 انجام فعالیت نمونه

4 آگاهی به تعریف قضیه و رابطهٔ آن با تصدیق

5 نمادگذاری حروفی قضایا

6 انجام فعالیت دسته بندی

7 توضیح اقسام قضیه

8 تبیین ساختار قضایای حملی و شرطی

9 تبیین قضایای حملی و شرطی بر اساس محتوا

10 انجام فعالیت تشخیص

11 آشنایی با ساختار قضایای شرطی و حملی که ترتیب اولیه و طبیعی آن ها تغییر کرده یا

دارای ترتیب طبیعی در زبان معمولی نیستند.

دانش آموزان باید با رابطهٔ قضیه و استدلال آشنا گردند و هم این كه بدانند اعتبار هر استدلال بنابر

قواعدی است كه حاكم بر این قضایاست. معلم می تواند از قضایایی كه به نتیجه ای منجر می شوند،

بدون ذكر نتیجه و یا آوردن نتیجه با حذف یكی از مقدمات نقش قضیه و رابطهٔ آن را با استدلال مشخص

سازد. از دانش آموزان می خواهیم به صورت گروهی جدول زیر را تكمیل نمایند:

پس از تکمیل جدول، معلم استدلال شماره سه را به نقد می کشد تا دانش آموزان متوجه شوند با

توجه به قواعد استدلال نمی توان از شماره سه نتیجه ای را که آن ها به دست آورده اند، به دست آورد.

125

یکی از مهارت های ذهنی است که به ما در حل و فصل امور زندگی کمک می کند. وکسی که در این

مهارت ضعیف است با مشکلات و مسایل بسیاری روبروست. بسیاری از سؤالات امتحانی با چرا آغاز

می شود و از ما استدلال طلب می کند و ما خواه ناخواه استدلال هایی را برای پاسخ به کار می بریم؛ اما

بعضی مواقع به دلیل نا آگاهی به قواعد آن اشتباهاتی را مرتکب می شویم و در پاسخ به سؤال به بیراهه

می رویم.

چرا خداوند نمی تواند شریک داشته باشد؟ چراپیامبر باید راستگو باشد؟ چرا خداوند معجزات

خود را در دست پیامبران قرار می دهد؟ چرا پیامبران باید معجزه داشته باشند؟ چرا جیوه هادی الکتریسته

است ؟

چرا جهان دچار بحران اقتصادی شده است ؟

چرا نماز واجب است ؟

چرا سیگار مضر است ؟

برای پاسخ به سؤالات فوق انواع استدلال ها به کار می رود و برای آن که بتوان به این سؤالات

چنان پاسخ داد که افراد سؤال کننده را قانع کند و برای خودما پاسخ را واضح و یقینی گرداند، نیاز

داریم تا قواعدحاکم بر استدلال را به خوبی بشناسیم. از دانش آموزان می خواهیم که هر گروه به یک

سؤال پاسخ دهد.

پاسخ به سؤالات فوق از هر گروه بخواهد دلایل پاسخ های افراد گروه مقابل را نقد و بررسی كنند.

نسبت میان دو چیز یا بیش تر است، وقتی این حكم ذهنی را بخواهیم بر زبان جاری كنیم یا به صورت

شفاهی بیان نماییم باید آن را به صورت جملهٔ خبری یا قضیه ارایه دهیم. آنچه در گفتار مكتوب یا ملفوظ

بیان می شود می تواند صورت جملهٔ خبری یا قضیه را به خود بگیرد. به عبارتی ما تصدیقات ذهنی خود

را در قالب جملهٔ خبری و قضیه ارایه می دهیم. تصدیق با جملهٔ خبری و قضیه متفاوت است و تصدیق

با آن دو همیشه مصداق مشترک ندارند؛ زیرا می توان حالتی را تصور كرد كه یک تصدیق در قالب دو

یا چند جمله و قضیه بیان شود)تصدیق یكی ولی قضیه و جمله چندتا( مانند: حسن از علی كوچک تر

است، علی از حسن بزرگ تر است در این جا ذهن فقط به نسبت بین حسن و علی حكم كرده اما این

تصدیق واحد ذهنی می تواند با دو جمله یا قضیه بیان شود.

126

از طرفی می توان ازجمله یا قضیه ای واحد دو یا چند تصدیق را دریافت نمود:

1 امشب صدای تیشه، از بیستون نیامد شاید به خواب شیرین، فرهاد رفته باشد

2 نانوا هم جوش شیرین می زند، بینوا فرهاد

3 آن یكی شیر است آدم می خورد.

در جملات بالا با جمله های واحدی روبرو هستیم كه می تواند تصدیقات متعدد داشته باشد.

صدق و كذب اولاً و بالذات از جملهٔ توصیفات تصدیق هستند و ثانیاً و بالعرض به جمله خبری

و قضیه نسبت داده می شوند.

4 جانشین کردن نمادها به جای اسامی، مفاهیم و گزاره ها

از آن جا که دانش آموزان در این درس و درس های دیگر به جای مفاهیم از حروف فارسی

استفاده می کنند و به دلیل این که مؤلف محترم می خواهد دانش آموزان به صوری بودن این منطق بیشتر

پی ببرند؛ بنابراین لازم است در این قسمت یاد بگیرند که می توان ازحروف هم به جای مفاهیم یا قضایا

استفاده نمود به شرطی که ارتباط آن ها )مفاهیم با یکدیگر و قضایا با یکدیگر(بر اساس صورت های مورد

نظر در منطق حفظ گردد.

به مراحل زیر برای جانشین کردن حروف توجه نمایید:

هر جیوه ای فلز است هر فلزی رسانا است پس جیوه رسانا است.

هر مسلمانی موحد است هر موحدی دوستدار خداوند است هر مسلمانی دوستدار خداوند

است.

اگر حسن درس بخواند قبول می شود حسن درس می خواند پس حسن قبول می شود.

خانهٔ ما هم حیاط دارد و هم اتاق پس خانهٔ ما حیات دارد.

در استدلال 1و 2 محتواهای متفاوتی وجود دارد، اما در آن ها نسبت هایی وجود دارد که در هر

دو یکسان است و همین نسبت های بین مفاهیم و قضایا باعث نتیجه شده است. معانی بعضی از كلمات

در استدلال های فوق یكسان است مثل «هر « ،» است « ،» پس « ،» اگر « ،» آنگاه » و «یا » ؛ اما بقیه، معانی

خود را با توجه به جمله و قضیه دارا می شوند. حال کلمات دارای معانی ثابت را حفظ می کنیم و به

جای مفاهیم و قضایا از حروف استفاده می کنیم:

هر الف ب است هر ب ج است پس هر الف ج است

جیوه فلز فلز رسانا جیوه رسانا

127

«الف » جا نگهدار «جیوه » و «ب » جا نگهدار «فلز » و «ج » جا نگهدار رسانا است. استدلا ل دوم

را هم با همین حروف می توان بازنویسی کرد. از دانش آموزان می خواهیم استدلال دوم را بازنویسی

کنند و با نماد گذاری متوجه گردند چیزی در این دو استدلال وجود دارد که یکسان است. )از آن جا

که صورت و ماده در درس های بعدی ارایه می شود در این جا فقط مقدمه ای را برای فهم دانش آموزان

به دلیل آنکه از حروف استفاده کنیم می آوریم( همین یکسانی در واقع نسبت هایی است که بین مفاهیم

برقرار است و ما همین نسبت را می توانیم با جا نگهدار آن ها که حروف باشند نمایش دهیم پس از آن،

دیگر هر مفهومی که به جای این حروف به گونه ای یکسان قرار می گیرد دارای استدلالی معتبر هستند؛

اما امکان دارد که این استدلال نتیجهٔ درستی نداشته باشد و نتیجه كاذب باشد؛ البته باید توجه داشت

که منطق اعتبار استدلال را سنجش می کند نه درستی و نادرستی محتوای قضایا و نتایج را و این

نمادگذاری به بهترین وجه این مقصود و هدف منطق را نشان می دهد.

«اگر الف آنگاه ب » در این جا برخلاف استدلال های 1و 2 كه با نسبت مفاهیم سر وکار داشتیم

)و در واقع در منطق همین نسبت هاست که دارای اهمیت است( با کوچک ترین واحد نسبتی که س روکار

داریم جملات و قضایا است به همین دلیل می توانیم به جای یک قضیه از یک نماد حروفی استفاده کنیم

)این قسمت در درس بعدی توضیح داده خواهد شد(.

آنکه مهارت خود را در استدلال ارزیابی کنند این فعالیت را انجام دهند. پس از آن از دانش آموزان

دیگر می خواهیم در خصوص استدلال های هر یک قضاوت کنند و دیگران هم قضاوت هر کدام را

مورد سنجش و ارزیابی قرار دهند؛ آنگاه متوجه می شوند که در تمامی فعالیت های کنون یشان با استدلال

سر و کار دارند. این مرحله برای آن که کاربرد استدلال را در زندگی آن ها نشان دهد و بتواند مفاهیم

تعلیمی را تعمیق بخشد و مهارت مربوط به استدلال را بالا ببرد بسیار مناسب است.

در این فعالیت دانش آموزان آنچه دربارهٔ تصدیق و قضیه یاد گرفته اند در این جا به کار می بندند،

این امر باعث تعمیق نکات علمی و فهم دقیق تر، نسبت به قضیه می گردد. در این قسمت باید معلم از

دانش آموزان بخواهد که این فعالیت را در صفحه ای انجام دهند، سپس معلم کسانی که پاسخشان

همسان نیست در یک گروه قرار دهد به عبارتی هر چند نفری که پاسخشان یکی نیست تشکیل یک

گروه می دهند و با یکدیگر در مورد اختلاف شان بحث و گفتگو و تبادل نظر می کنند تا از این طریق به

نتیجه ای واحد دست یابند؛ آنگاه معلم با ملاحظهٔ پاسخ گروه ها اگر در آن ها اشتباهی وجود دارد برای

گرو ه های دیگر طرح می کند و از مخالفان می خواهد دلیل بیاورند و دیگران هم دلایل آن ها را مورد

128

ارزیابی قرار می دهند .

از شرطی پیدا کنند پس لازم است که ابتدا مثال هایی برای آن ها طرح گردد و سپس از آنان بخواهیم

تفاوت های آن ها را بیان کنند.

1 من معلم خود را خیلی دوست دارم.

2 ایرانی ها دارای سابقهٔ درخشان تاریخی هستند.

3 ما انسان هایی عدالت خواه هستیم.

4 اگر دست به دست هم دهیم آنگاه کشور ما به سرعت قله های پیشرفت را طی می کند.

5 اگر روزی چهار ساعت درس بخوانید آنگاه قبول می شوید.

6 حسن در خانه است یا حسن در مدرسه است. اگر حسن در مدرسه باشد در خانه نیست.

تفاوت های مربوط را در یک طرف و آنچه به مباحث ما در این درس مربوط نیست در طرف

دیگر قرار می دهیم.

از این طریق با تفاوت های بیان شده به تعریف قضیهٔ حملی و همچنین شرطی نزدیک می شویم تا

جایی که دانش آموزان خود تعریف قضیه شرطی و همچنین حملی را به دست آورند.

دانش آموزان می خواهیم که برای هر کدام از نمادها یک اسم پیدا کنند، برای مثال در دستور زبان از

نهاد و گزاره و فعل و فاعل استفاده می کنند، ما هم بنا به نسبت های منطقی که بین آن ها برقرار است

می خواهیم نام های مناسبی را پیدا کنیم.

در این جا دانش آموزان اهمیت نمادگذاری را متوجه شده و خود می توانند فعالیت تشخیص را

نمادگذاری کنند. البته بعضی از جملات باید به شکل قضیه در بیایند تا بتوان از آن ها استفاده نمود، به

همین دلیل مواردی را معلم ذکر می نماید و مواردی را هم برای تمرین به دانش آموزان می دهد. در این

تمرین، جملات خبری را می توان به صورت قضایای مرسوم در آورد.

برای مثال الف ب است من دوستدار معلم خود هستم.

من دوستدار معلم خود

هر مفهومی که به جای «الف » قرار بگیرد موضوع، هر مفهومی که به جای «ب » قرار بگیرد

محمول و آن چه که رابطهٔ بین این دو را بیان کند رابطه نام می گیرد.

129

قضایای شرطی را می توان مطابق قواعد پیشین نمادگذاری کرد:

اگر علی درس بخواند آنگاه علی قبول می شود.

اگر الف آنگاه ب

در این جا «الف » و «ب » جا نگهدار قضیه هستند زیرا در منطق ارتباط بین این دو قضیه در

قضایای شرطی دارای اهمیت است. می توان قضیه ای که بین اگر…… آنگاه قرار دارد مقدم خواند.

آن چه در پی این مقدم می آید تالی نامیده می شود، به عبارتی شکل کلی قضیه های شرطی چنین است

اگر )مقدم ( آنگاه )تالی(

اگر ایران قهرمان کشتی شود آن گاه یک تیم آسیایی قهرمان کشتی خواهد شد.

این عبارت که در زبان فارسی به عنوان یک جملهٔ مرکب عنوان می شود با ادات اگر………

آنگاه ……متصل شده اند.

در زبان فارسی راه های متعددی برای بیان یک جملهٔ شرطی وجود دارد به عنوان نمونه:

با فرض این که ایران قهرمان کشتی شود یک تیم آسیایی قهرمان کشتی خواهد شد.

یک تیم آسیایی قهرمان کشتی خواهد شد اگر ایران قهرمان کشتی شود.

یک تیم آسیایی قهرمان کشتی خواهد شد مشروط بر اینکه ایران قهرمان شود.

در صورتی که ایران قهرمان شود یک تیم آسیایی قهرمان کشتی خواهد شد.

همه قضایای مذکور شرطی هستند اگر چه ادات اگر……آنگاه با آن ها همراه نگردد بلکه اگر

محتوا، محتوای مشروط باشد این قضیه، قضیه شرطی محسوب می گردد. قضایای حملی به دلیل آنکه

محتوای شرطی ندارند خیلی راحت قابل تشخیص می باشند.

فردی این فعالیت را انجام دهند. پس از آن که دانش آموزان بر اساس توضیحاتی که در مرحله قبل

ارایه کردیم این تمرین را بدرستی حل نمایند، معلوم می شود که کاربرد مربوط به اجزاء قضایا را خوب

فهمیده اند. در این تمرین از آن ها می خواهیم جملات خبری را به صورت قضیه ای که موضوع،

محمول و رابطه آن ها مشخص باشد در آورند. سپس از آن ها می پرسیم:

زبان فارسی به گونه ای است که به صورت طبیعی ابتدا موضوع سپس محمول و پس از آن

رابطه ذکر می گردد؛ اما همیشه این ترتیب رعایت نمی شود. حال چگونه می توانیم قضایایی را که ترتیب

موضوع و محمول آن ها تغییر کرده مرتب شان کنیم؟ پاسخ دانش آموزان باید به گونه ای با پرسش های

130

معلم دنبال گردد تا نکتهٔ اول)درص 34 كتاب( به دست آید. پرسش بعدی در این خصوص است چگونه

می توان قضایای شرطی که دارای ادات شرطی اگر… آنگاه نیستند تشخیص داد؟

باز با پرسش های معلم باید پاسخ های دانش آموزان به گونه ای باشد که نکته دوم)درص 35 كتاب(

از پاسخ های آن ها به دست آید.

در آخرین مرحله قضایایی را برای آن ها طرح می کنیم که دارای ترتیب طبیعی زبان نباشند و از

آن ها می خواهیم که آن ها را به گونه ای طبیعی باز نویسی کرده و با حروف، رابطهٔ مفاهیم در قضایای

حملی و رابطهٔ قضایا را در گزاره های شرطی مشخص نمایند و نیز بررسی کنند که آیا با این طریق آن ها

در چه چیزهایی با هم یکسان اند؟

ج( ارزشیابی از میزان یادگیری

موارد زیر برای ارزشیابی پیشنهاد می شود:

1 توانایی تبیین رابطهٔ قضیه با استدلال

2 توانایی توضیح و بیان اهمیت استدلال در زندگی انسان

3 پاسخ مناسب به فعالیت بیان نمونه

4 توانایی تمییز قضیه از تصدیق و رابطهٔ این دو با یکدیگر

5 توانایی نماد گذاری حروفی برای قضایای حملی و شرطی

6 پاسخ صحیح به فعالیت دسته بندی

7 توانایی تقسیم بندی قضایا و تبیین هر یک

8 توانایی تبیین ساختار قضایای حملی و شرطی

9 انجام فعالیت تشخیص

10 توانایی تبیین قضایای حملی و شرطی بر اساس محتوا

11 توانایی مرتب کردن قضایای حملی و شرطی که دارای ترتیب طبیعی زبان نیستند.

131

قسمت سوم : تمهیدات

الف( دانستنی های ضروری برای معلم

جملات خبری چه از نظر محتوا و چه از نظر شكل و صورت دارای اقسام گوناگونی هستند

با این وجود همهٔ جملات خبری را می توان در قالب و ساختار كلی «الف ب است » بیان نمود، لذا برای

سهولت و دقت كافی در تطبیق قواعد منطقی باید سعی كرد جملات خبری را تنها در قالب مذكور بیان

نمود.

در مورد قضیه «الف ب است » باید توجه داشت که اولاً این قضیه اصطلاحاً یک قضیهٔ ساده

است که می توان از آن قضایای مرکب را تشکیل داد مانند «اگر الف ب است آنگاه ج د است ». نکته

دیگر آن که قضیه ساده «الف ب است » دارای یک ساختار اصلی است که با تغییراتی می توان انواع

دیگری را تحت همین ساختار اصلی در نظر گرفت. قبل از بیان انواع قضیه ساده و مرکب لازم است

درباره ساختار یک قضیه و ارکان آن توضیح بیشتری داده شود.

ارکان قضیه ساده؛

قضیه «الف ب است » از سه جزء تشکیل می شود:

«الف » امری است که در باره آن حکم و اظهار نظر می کنیم و موضوع نام دارد.

«ب » مفهومی است که بیانگر حکم و اظهار نظر ما در باره «الف » می باشد و محمول نامیده

می شود.

فعل ربطی «است »که اصطلاحاً آن را ربط می نامند و نقش آن این است که نشان می دهد میان

موضوع و محمول رابطه ای است و لذا آن ها را از شکل دومفهوم مستقل خارج کرده و به شکل یک

حکم یا تصدیق یا جمله خبری در می آورد.

چند نکته در باره فعل ربطی:

فعل ربطی علاوه بر زمان حال می تواند به صورت گذشته یا آینده نیز بیان شود مانند « هوا طوفانی

است » یا «هوا طوفانی خواهد شد ». فعل ربطی می تواند ایجابی و مثبت باشد مانند مثال های بالا و یا

سلبی و منفی مانند «هوا طوفانی نیست .»

ب( منابع

منابع این درس همان منابع درس گذشته می باشد.

132

پاسخ تمرینات و فعالیت های درس ششم:

قدم دوم:

1 امروز بعد از ظهر به من زنگ بزن. آیا تکالیف خود را خوب انجام داده اید؟

)ب، ج(

2 روز چهارشنبه شجاع است. )د(

جهان را بر اساس محبت و عشق آفرید. )الف، ه، و(

آفرید.)ه، و(

5 خورشید دور زمین می گردد.)الف(

قدم سوم:

1 آیا سر وقت نماز می خوانید؟ چه هوای خوبی!

2 هوا گِرد است. آب بسیار مرتفع و سر سبز است.

3 اضلاع مستطیل دو به دو با هم برابرند. لوزی چهار ضلع مساوی ندارد.

4 زمین کروی است. کره ماه دارای جو نیست.

1 عدد زوج )موضوع(، قابل قسمت بر دو )محمول(

2 انسان ها )موضوع(، سپاسگزار نعمت ها )محمول(

3 اگر دانا باشید )مقدم(، توانا هستید )تالی(

4 اگر کسی خدا را فراموش کند )مقدم(، خود را هم فراموش می کند )تالی(

5 تهران )موضوع(، پایتخت ایران )محمول(

6 اگر به فکر آبادانی ایران هستیم )مقدم(، باید محیط زیست خود را سالم

نگه داریم )تالی(

7 مؤمنی )موضوع(، کاهلی کننده در نماز )محمول(

8 اگر خوب درس بخوانم )مقدم( در امتحان نگرانی نخواهم داشت )تالی(

133

1 قضیهٔ حملی؛ آهن و مس: موضوع؛ از فلزات پر مصرف: محمول.

2 قضیهٔ حملی؛ حافظ شیرازی: موضوع؛ یکی از بزرگترین عارفان ایران

زمین: محمول

نکته: در این قضیه جای موضوع و محمول عوض شده است.

3 قضیهٔ شرطی؛ در این گونه قضایا مقدم و تالی به صورت اعتباری است. یعنی

هیچ کدام از دو طرف بر هم تقدم ندارند، بنابراین هر کدام از دو طرف را می توان مقدم

و یا تالی نامید.

4 عبارت اول قضیه نیست، بلکه یک جملهٔ امری است. جملهٔ دوم جملهٔ شرطی

است؛ برنامه ریزی درستی در کار نباشد: مقدم؛ موفقیت هم بدست نخواهد آمد: تالی.

5 قضیهٔ حملی؛ منظومه شمسی: موضوع؛ دارای 9 سیاره: محمول

نکته: گفتیم که در منطق قضایای حملی را به صورت است و نیست در می آوریم.

منظومهٔ شمسی دارای 9 سیاره است.

6 این جمله در واقع این گونه بوده است: هیچ عددی که نتوان عددی بزرگتر از

آن فرض کرد موجود نیست. عددی که نتوان عددی بزرگتر از آن فرض کرد: موضوع؛

موجود: محمول

7 قضیهٔ حملی؛ کشور: موضوع؛ حق داشتن به بدست آوردن منافع از راه

درست: محمول

نکته: اصل جمله این گونه بوده است: هر کشوری دارای حق به دست آوردن

منافع خود از راه درست است.

8 قضیهٔ شرطی؛ خوب درس بخوانید: مقدم؛ برای امتحان نباید نگران باشید:

تالی.

9 قضیهٔ شرطی، نمی خواهید در امتحان نگران باشید: مقدم؛ خوب درس

بخوانید: تالی.